Σχολικός Εκφοβισμός- O ρόλος της οικογένειας

Ο Σχολικός Εκφοβισμός είναι ένα φαινόμενο νεανικής παραβατικότητας, που εμφανίζεται σε πολλές χώρες του κόσμου και αναφέρεται στη χρήση βίας μεταξύ μαθητών ή συνομηλίκων παιδιών, με στόχο να προκληθεί πόνος ή αναστάτωση.

Άλλωστε σύμφωνα με τον Olweus: ”Ένας μαθητής γίνεται αντικείμενο εκφοβισμού ή θυματοποιείται, όταν υποβάλλεται, κατ’ επανάληψη και κατ’ εξακολούθηση, σε αρνητικές ενέργειες από έναν ή περισσότερους άλλους μαθητές”.

Συχνά, αρκετοί γονείς και εκπαιδευτικοί μπερδεύουν την έννοια του εκφοβισμού με τον τσακωμό ή τα αρνητικά σχόλια. Θα μιλήσουμε για εκφοβισμό όταν παρουσιάζονται τα εξής κύρια χαρακτηριστικά:  α) υπάρχει πρόθεση από το παιδί ”δράστη” να βλάψει το παιδί ”στόχο”, β) συνήθως ο ”δράστης” δεν έχει κάποια συγκεκριμένη δικαιολογία για την πράξη του, γ)  η κατάσταση αυτή συμβαίνει κατ’ εξακολούθηση και κατ’ επανάληψη, δ)  ο ”δράστης” νιώθει  ικανοποίηση βλέποντας τη βλάβη που προκαλεί στο θύμα του, ε) η κατάσταση αυτή προκαλεί έντονο αρνητικό συναισθηματικό αντίκτυπο στο θύμα και στ) τα παιδιά που εμπλέκονται στον εκφοβισμό παρουσιάζουν ανισορροπία δύναμης ή εξουσίας.

Ο Σχολικός Εκφοβισμός μπορεί να λάβει ποικίλες μορφές, είτε άμεσες, δηλαδή συμπεριφορές που περιλαμβάνουν την διαπροσωπική επαφή μεταξύ του δράστη και του θύματος και οι οποίες είναι ιδιαίτερα εμφανείς, είτε έμμεσες κατά τις οποίες δεν υπάρχει προσωπική επαφή μεταξύ των δύο μερών και είναι λιγότερο εμφανείς. Ο λεκτικός εκφοβισμός, που αποτελεί και τη συχνότερη μορφή εκδήλωσής του αλλά και την πιο επιβλαβή για το θύμα, εάν είναι άμεσος, τότε μπορεί να  περιλαμβάνει κοροϊδευτικά και προσβλητικά σχόλια, σεξουαλικά σχόλια, βρισιές, παρατσούκλια και απειλές που έχουν σκοπό να ταπεινώσουν και να εξευτελίσουν το άτομο. Εάν όμως είναι έμμεσος τότε μπορεί να περιλαμβάνει διάδοση φημών ή αποστολή ηλεκτρονικών μηνυμάτων με σκοπό την ενόχληση και την ταπείνωση του θύματος (διαδικτυακός εκφοβισμός). Ο σωματικός εκφοβισμός, εάν είναι άμεσος, μπορεί να  περιλαμβάνει την άσκηση φυσικής βίας όπως χτυπήματα, σπρωξίματα, κλωτσιές  και καταστροφή προσωπικών αντικειμένων του θύματος. Εάν όμως είναι έμμεσός, τότε πιθανόν ο θύτης να χρησιμοποιεί κάποιο άλλο άτομο για να προσβάλει το θύμα.

Συνήθως, τα αγόρια εμπλέκονται πιο συχνά σε Σχολικό Εκφοβισμό, είτε ως θύτες είτε ως θύματα, και κυρίως με την μορφή σωματικού εκφοβισμού. Ενώ τα κορίτσια φαίνεται ότι όταν εμπλακούν σε αυτή τη κατάσταση, συνήθως θα διαδώσουν φήμες ή θα αποκλείσουν κοινωνικά το θύμα.  Σημαντικό είναι να αναφερθεί ότι οι θύτες δρουν είτε μόνοι τους, μεμονωμένα είτε αποτελούν μέρος μιας ομάδας.

Δυστυχώς, είναι πολύ συχνό φαινόμενο οι γονείς να δηλώνουν άγνοια εάν κάτι τέτοιο συμβαίνει στα παιδιά τους επειδή τα παιδιά-θύματα δε «μαρτυρούν» το γεγονός του εκφοβισμού. Μπορεί να το συζητήσουν με φίλους τους, αλλά τις περισσότερες φορές το κρατάνε μυστικό από τους γονείς. Αυτό συμβαίνει επειδή τα παιδιά που βιώνουν εκφοβισμό ντρέπονται, φοβούνται, λαμβάνουν την ευθύνη για αυτό που τους συμβαίνει και νοιώθουν ενοχές επειδή νομίζουν ότι φταίνε. Καταλήγουν στο να μη λένε τίποτα επειδή δε θέλουν να στεναχωρήσουν  ή/και να απογοητεύσουν τους δικούς τους.

Επομένως, οι γονείς θα πρέπει να παρατηρούν τη συμπεριφορά των παιδιών τους διαρκώς. Χρειάζεται να είναι έτοιμοι να προσέξουν κάποια αλλαγή στη συμπεριφορά των παιδιών τους ειδικά εάν αυτή η αλλαγή είναι ξαφνική και χωρίς εμφανή αιτία. Επίσης είναι πολύ σημαντικό να δίνουν σημασία στο πώς είναι η διάθεση, η όρεξη, ο ύπνος  των παιδιών τους, καθώς και εάν υπάρχει αλλαγή στη σχολική επίδοση τους ή εάν κλείνονται στον εαυτό τους και είναι νευρικοί. Γενικότερα, οι γονείς θα πρέπει να προσεγγίσουν με ηρεμία και αγάπη το παιδί τους (προωθώντας το αίσθημα της ασφάλειας και της εμπιστοσύνης) και να κουβεντιάσουν μαζί του σχετικά με τις ανησυχίες του.

Χαρακτηριστικά των παιδιών που δέχονται εκφοβισμό (θύματα).

  1. Παρουσιάζουν φτωχές κοινωνικές δεξιότητες και δυσκολία στις σχέσεις με τους συνομήλικους τους.
  2. Έχουν λίγους φίλους και πιθανόν να είναι κοινωνικά απομονωμένοι στο σχολείο, μοναχικοί και ντροπαλοί.
  3. Είναι ευάλωτοι.
  4. Συνήθως είναι Σωματικά αδύναμοι συγκριτικά με τον θύτη.
  5. Είναι ανασφαλείς και παρουσιάζουν χαμηλή αυτοεκτίμηση.

 

Ως αποτέλεσμα τα παιδιά αυτά πιθανόν να:

  • Απομονώνονται.
  • Νοιώθουν έντονο άγχος (κρίσεις πανικού) και τρομερό φόβο.
  • Συχνά εναντιώνονται στο να συμμετέχουν σε σχολικές δραστηριότητες ή/και αρνούνται να πάνε σχολείο.
  • Διαταραχή όρεξης.
  • Δυσκολίες στον ύπνο- εφιάλτες.
  • Βραδινή ενούρηση (μικρές ηλικίες).
  • Έλλειψη συγκέντρωσης.
  • Νευρικότητα – θυμός- εκνευρισμός.
  • Προσκόλληση προς τους γονείς και παππούδες.

 

Προειδοποιητικά σημάδια παιδιού (θύμα).

Συνήθως το παιδί που βιώνει εκφοβισμό στο σχολείο παρουσιάζει κάποια εμφανή σημάδια τα οποία οι γονείς μπορούν να αντιληφθούν σχετικά εύκολα. Το παιδί μπορεί να επιστρέφει στο σπίτι με  λερωμένα ρούχα, σκισμένα βιβλία ή άλλα προσωπικά αντικείμενα ή συχνά να ”χάνει” ή να ”ξεχνάει” προσωπικά αντικείμενα. Είναι λυπημένο, κακόκεφο, με βουρκωμένα μάτια, ή/ και παρουσιάζει κτυπήματα, μώλωπες, κοψίματα, γρατσουνιές,  τα οποία  δεν μπορεί να τα εξηγήσει. Φοβάται να πάει σχολείο, να μετακινηθεί με το σχολικό λεωφορείο και να περπατήσει μέχρι το σχολείο, ή να λάβει μέρος σε δραστηριότητες με συνομηλίκους του. Χάνει το ενδιαφέρον του για το σχολείο ή παρουσιάζει χαμηλή σχολική επίδοση. Επίσης, διαμαρτύρεται για ποικίλες σωματικές ενοχλήσεις όπως πονοκέφαλοι και στομαχόπονοι, ειδικά τις ημέρες του σχολείου. Συχνά δυσκολεύεται να κοιμηθεί ή διαμαρτύρεται για κακά όνειρα – εφιάλτες και μπορεί να αναφέρει την  αυτοκτονία.

 

Χαρακτηριστικά των παιδιών που εκφοβίζουν (θύτες).

  1. Θετική στάση στις βίαιες συμπεριφορές (βίαιο παιχνίδι και προγράμματα στη τηλεόραση).
  2. Εκρήξεις θυμού.
  3. Έλλειψη ενσυναίσθησης για τα θύματα του αλλά και προς τους άλλους γύρω του.
  4. Δυσκολία στο να ακολουθήσουν κανόνες.
  5. Παρορμητική συμπεριφορά.
  6. Χαμηλή αυτοεκτίμηση.
  7. Επιθετική συμπεριφορά προς μικρότερα αδέρφια και κατοικίδια.
  8. Σωματική ή κοινωνική δύναμη, συγκριτικά με τα θύματα τους (θεωρούνται ως ηγέτες).
  9. Ελέγχουν καταστάσεις.
  10. Πείθουν άλλους να τους ακολουθούν.
  11. Θέλουν πάντα να νικάνε.
  12. Συνήθως αρνούνται να συνεργαστούν.
  13. Πιθανόν να αρνηθούν την εμπλοκή τους σε εκφοβισμό.

 

Η σημασία των παρατηρητών

Οι παρατηρητές μπορεί να έχουν ένα πολύ σημαντικό ρόλο στο εκφοβιστικό επεισόδιο και μπορεί να: α) ενδυναμώσουν τον θύτη  (έστω και αν απλά γελούν με ότι κάνει ή λέει ο θύτης ή απλά βρίσκονται στο πλευρό του), β) να υπερασπιστούν το θύμα  (ταυτίζονται με το θύμα και τελικά μιλούν και αντιδρούν στο εκφοβιστικό επεισόδιο) και γ) να παρακολουθήσουν παθητικά  (είτε δεν αντιδρούν καθόλου, είτε φεύγουν από το σημείο τέλεσης του εκφοβιστικού επεισοδίου).

Οι παρατηρητές που βρίσκονται σε σύγχυση αποτελούν την πλειοψηφία! Δεν ταυτίζονται και δε διατηρούν φιλικούς ή συναισθηματικούς δεσμούς ούτε με τον θύτη ούτε με το θύμα. Θέλουν να βοηθήσουν το θύμα, όμως δεν έχουν εμπιστοσύνη στις ικανότητες τους. Έρευνες παρουσιάζουν ότι η πλειοψηφία των παρατηρητών θέλει να παρέμβει όμως, τα μισά από αυτά τα παιδιά θα προσπαθήσουν τελικά να το κάνουν.

 

Ο ρόλος της οικογένειας

Πιο κάτω προτείνονται στρατηγικές τις οποίες μπορούν οι γονείς να ακολουθήσουν όταν το παιδί τους εμπλέκεται σε σχολικό εκφοβισμό είτε ως θύτης είτε ως θύμα.

Εάν το παιδί σας δέχεται Bullying (θύμα)

  1. Δώστε το μήνυμα στο παιδί σας ότι δεν φταίει για αυτό που συνέβηκε.
  2. Ενθαρρύνετε το παιδί σας να μιλήσει για την εμπειρία του και ακούστε το προσεκτικά.
  3. Αποφύγετε να το κρίνετε για τον τρόπο που έχει ανταποκριθεί στον εκφοβισμό.
  4. Επικοινωνήστε άμεσα με τον δάσκαλο, τον σύμβουλο και τον Διευθυντή του σχολείου και συζητήστε τις ανησυχίες σας.
  5. Διδάξτε στο παιδί σας τρόπους για να είναι ασφαλής στο σχολείο (να απευθυνθεί σε έναν ενήλικα εάν νιώσει ότι απειλείται).
  6. Οι στρατηγικές επίλυσης συγκρούσεων δεν είναι αποτελεσματικές στην παρέμβαση του εκφοβισμού. Ζητήστε από το προσωπικό του σχολείου να χρησιμοποιήσουν άλλους τρόπους επίλυσης καταστάσεων εκφοβισμού που είναι εμπλεκόμενο το παιδί σας.
  7. Ενθαρρύνετε το παιδί σας να αναπτύξει φιλίες στο σχολείο.
  8. Μάθετε εάν το σχολείο του παιδιού σας έχει πρόγραμμα για τον σχολικό εκφοβισμό και εάν δεν έχει, ενθαρρύνετε να αρχίσουν να οργανώνουν ένα.
  9. Ενθαρρύνετε το παιδί σας να πλησιάσει έναν ενήλικα ή έναν συνομήλικο του εάν νιώσει ότι δεν είναι ασφαλής στο σχολείο ή στη γειτονιά.
  10. Βρείτε ασφαλείς περιοχές (π.χ γειτονικό σπίτι, δημοτική βιβλιοθήκη) και πείτε στο παιδί σας να πάει σε ένα από αυτά εάν νιώθει ότι απειλείται.
  11. Σιγουρευτείτε ότι το παιδί σας έχει ένα τουλάχιστον αριθμό τηλεφώνου κάποιου ενήλικα που μπορεί να βοηθήσει ανά πάσα στιγμή.
  12. Προσφέρετε στο παιδί σας ένα ασφαλές και θετικό οικογενειακό περιβάλλον.
  13. Ζητήστε βοήθεια από ειδικό επαγγελματία ψυχικής υγείας για να στηρίξει το παιδί (Σχολικός Ψυχολόγος – είτε του Υπουργείου Παιδείας είτε ιδιώτη).

 

Εάν το παιδί σας ασκεί Bullying σε άλλους (θύτης)

  1. Ξεκαθαρίστε στο παιδί ότι το bullying είναι επιβλαβές και μη αποδεκτό.
  2. Μεταφέρετε στο παιδί σας ότι είναι ο ίδιος υπεύθυνος για την συμπεριφορά του.
  3. Καθορίστε ξεκάθαρους κανόνες στο σπίτι και ακολουθήστε λογικές συνέπειες όταν αυτοί δεν ακολουθούνται.
  4. Περιορίστε την έκθεση των παιδιών σας σε προγράμματα βίας στη τηλεόραση ή στα ηλεκτρονικά παιχνίδια.
  5. Αφιερώστε χρόνο με το παιδί σας και δώστε προσοχή στο τι κάνει με τους φίλους του.
  6. Υποστηρίξτε τα ταλέντα και τις δεξιότητες του παιδιού σας ενθαρρύνοντας το να ασχοληθεί με θετικές δραστηριότητες (π.χ αθλητισμός).
  7. Επιβραβεύστε και ενθαρρύνετε τις θετικές του συμπεριφορές.
  8. Εάν το παιδί σας έχει καταγγελθεί ότι έχει εμπλακεί σε σχολικό εκφοβισμό, ακούστε το προσεκτικά όμως, ελέγξτε όλους τους παράγοντες (παιδιά τα οποία ασκούν σχολικό εκφοβισμό είναι ιδιαίτερα χειριστικά).
  9. Συναντηθείτε με τον δάσκαλο, τον σύμβουλο ή τον Διευθυντή του σχολείου και δώστε ένα ξεκάθαρο μήνυμα ότι ο εκφοβισμός πρέπει να σταματήσει.
  10. Ζητήστε βοήθεια από ειδικό επαγγελματία ψυχικής υγείας (Σχολικό Ψυχολόγο- είτε του Υπουργείου Παιδείας είτε ιδιώτη).

 

Διαδικτυακός Εκφοβισμός (Cyberbullying)

Πρόκειται για μια εσκεμμένη, επαναλαμβανόμενη και εχθρική συμπεριφορά απέναντι σε ένα παιδί  ή ομάδα παιδιών με σκοπό την πρόκληση συναισθηματικής και ψυχολογικής βλάβης.

Ουσιαστικά μιλάμε για εκφοβισμό, απειλή, ταπείνωση ή παρενόχληση παιδιών, προεφήβων και εφήβων μέσω της χρήσης του διαδικτύου, των κινητών τηλεφώνων είτε άλλων ψηφιακών τεχνολογιών από συνομήλικους τους.

 

Εάν το παιδί σας δέχεται Cyberbullying:

  1. Ήρεμα και δυναμικά το παιδί σας λέει στον θύτη να σταματήσει την παρενόχληση και να διαγράψει οποιοδήποτε προσβλητικό υλικό έχει ανεβάσει στο διαδίκτυο. Εάν ο θύτης αδιαφορήσει τότε το παιδί σας θα πρέπει να αγνοήσει προσωρινά τα ενοχλητικά μηνύματα.
  2. Εξασφαλίστε φωτοτυπίες των συνομιλιών ή του υλικού που ανέβασε ο θύτης και γνωστοποιείστε τα στους γονείς ή κηδεμόνες του. Ζητήστε από τους γονείς να σταματήσει αυτή η προβληματική συμπεριφορά.
  3. Να αποκλειστεί ο αποστολέας που στέλνει απειλητικά ή ενοχλητικά μηνύματα
  4. Να επικοινωνήσετε με τον Σχολικό Ψυχολόγο, τον Σύμβουλο και Διευθυντή του σχολείου.
  5. Εάν τα πιο πάνω βήματα δεν είναι αποτελεσματικά, τότε επικοινωνήστε με ένα δικηγόρο.
  6. Να αναφερθεί το περιστατικού στην Αστυνομία στην υπηρεσία Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, εάν υπάρχουν απειλές.

Σχετικά με την ασφαλή χρήση του Διαδικτύου μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο:  ”Διαδίκτυο: Το αντίκτυπο στα παιδιά και τους έφηβους. Ποιός είναι ο ρόλος των γονιών;” πατώντας στο πιο κάτω Link:

Διαδίκτυο: Το αντίκτυπο στα παιδιά και τους έφηβους. Ποιός είναι ο ρόλος των γονιών;

Χρήσιμοι σύνδεσμοι:

http://cyberethics.info/

http:// www.moec.gov.cy

https://internetsafety.pi.ac.cy/

 

Τώνια Κάσινου

Σχολική/ Εκπαιδευτική Ψυχολόγος

 


Leave a Reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>