Ναρκισσισμός και μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αναζητώντας την ιδανική ισορροπία.


Από τη στιγμή της γέννησης του και έπειτα, είναι απολύτως φυσιολογικό ένας άνθρωπος να παρουσιάζει κάποια στοιχεία ναρκισσισμού στο σύνολο της προσωπικότητας του. Αυτό θα του επιτρέψει να έχει μια σωστά δομημένη εικόνα του εαυτού του που συντελεί σε τόνωση της αυτοπεποίθησης, όπως επίσης και την κινητήρια δύναμη που θα τον βοηθήσει στην επίτευξη των στόχων του. Μέχρι εδώ όλα καλά και θεωρούμε θετικά ως ψυχολόγοι (επιβραβεύοντας μάλιστα κάποτε), τα στοιχεία αυτά γνωστά και ως “υγιή ναρκισσισμό”.

Ο Freud παρουσιάζει το ναρκισσισμό ως έκφραση του ενστίκτου αυτοσυντήρησης του ατόμου, με κυριότερο χαρακτηριστικό τη μεγαλομανία, όπως επίσης και την απόσυρση ενδιαφέροντος από τον εξωτερικό κόσμο. Χαρακτηριστικά αναφέρει ότι , “Ο ισχυρός εγωισμός είναι προστασία για να μην αρρωστήσουμε, όμως τελικά θα αρρωστήσουμε, αν δεν καταφέρουμε να αγαπήσουμε”. Όταν αντικείμενο του έρωτα γίνεται ο ίδιος του ο εαυτός και ταυτοχρόνως αδυνατεί να αγαπήσει άλλα άτομα, καταστάσεις, αντικείμενα, σαφώς υπάρχει κάποιο πρόβλημα το οποίο στη σύγχρονη εποχή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης δείχνει να είναι μεγαλύτερο από ποτέ.

Από την πλευρά του το υπάρχον κοινωνικό περιβάλλον συνεχίζει να καλλιεργεί το πρότυπο του “ιδανικού ανθρώπου”, σύμφωνα με το οποίο αποδεκτός είναι όποιος έχει τις τέλειες αναλογίες σώματος, προσώπου, στυλ, κ.λπ. Η συνεχής αυτή εστίαση στην εξωτερική εμφάνιση θα λέγαμε ότι έχει πλέον παγιωθεί και μπορούμε εύκολα να το καταλάβουμε με μια επίσκεψη στις πλατφόρμες αυτές. Για τα άτομα αυτά υπάρχει πλέον μια ασταμάτητη αναζήτηση προσοχής, σημασίας και αυτοεπιβεβαίωσης. Όταν ικανοποιείται η ανάγκη αυτή δημιουργείται αίσθημα τόνωσης και ανωτερότητας ενώ στην αντίθετη περίπτωση απομόνωση και αίσθημα χαμηλής αυτοεκτίμησης.

Είναι επίσης αξιοσημείωτη η στροφή στο “εγώ” που παρουσιάζεται στις μέρες μας. Μέσα από τους προσωπικούς λογαριασμούς που διαθέτει το άτομο, παρουσιάζει στο κοινό του μέσω εικόνων, βίντεο και ποστ τις πτυχές του εαυτού του που αποσκοπούν στο να φανεί π.χ., η αψεγάδιαστη καθημερινότητα του ή το πόσο απολαμβάνει τις εξόδους με φίλους. Όλο αυτό βέβαια ενθαρρύνεται και αναπαράγεται από τις εκατοντάδες διαδικτυακούς φίλους που διαθέτει και τα αμέτρητα like και σχόλια που λαμβάνει σε κάθε περίπτωση. Όταν αναφερόμαστε όμως σε στροφή στο “εγώ” δε θα μπορούσαμε να μη μιλήσουμε για τη λέξη “selfie”, ίσως την πιο γρήγορα διαδεδομένη λέξη των τελευταίων δεκαετιών. Εδώ ο χρήστης φωτογραφίζοντας και ανεβάζοντας συνεχώς αντίγραφα του εαυτού του, θα τολμούσαμε να πούμε ότι ισορροπεί ανάμεσα στο να τον ερωτευτεί ή να τον μισήσει.

Βλέπουμε συχνά στα μέσα ενημέρωσης περιπτώσεις ατόμων τα οποία στην προσπάθεια τους να τραβήξουν την τέλεια selfie, (η οποία βεβαίως θα αποφέρει αμέτρητα like ή θα εντυπωσιάσει όσο καμία άλλη) καταλήγουν σε ριψοκίνδυνες ενέργειες. Αυτό στην παθολογική του μορφή καταντά να είναι εμμονικό με καταστροφικά αποτελέσματα στους υπόλοιπους τομείς της ζωής του ατόμου. Κάποιες από αυτές τις προσπάθειες μάλιστα, καταλήγουν σε σοβαρούς τραυματισμούς ή ακόμα και στο θάνατο.

Θα πρέπει εδώ να αναγνωρίσουμε ότι τα άτομα αυτά εκτός του ότι έχουν να ικανοποιήσουν κάποιες δικές τους εσωτερικές ανάγκες, παρουσιάζουν επίσης και σημαντικά προσωπικά ελλείμματα. Στην προσπάθεια τους να ικανοποιήσουν αφενός την ανάγκη και αφετέρου να βρουν μια ψυχική ισορροπία είναι πολύ πιο εύκολο να παρασυρθούν από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και να καταφύγουν σε αυτού του είδους τις ναρκισσιστικές συμπεριφορές.

Πολύ σημαντική είναι επίσης η παράμετρος της εικονικής πραγματικότητας στην οποία είναι βυθισμένα αυτά τα άτομα και η μετέπειτα ανώμαλη προσγείωση στη φυσιολογική ζωή. Ένας εύθραυστος και ευμετάβλητος ψυχισμός όπως αυτός ενός ατόμου με ναρκισσιστική διαταραχή, πολύ πιθανόν να αντιμετωπίζει δυσκολίες διαχωρισμού της εικονικής από την πραγματική εικόνα του. Αυτό θα δημιουργήσει απότομες μεταβολές και αστάθεια στη συναισθηματική του κατάσταση που ίσως οδηγήσουν σε κοινωνική απόσυρση.

Ολοκληρώνοντας θα πρέπει να πούμε ότι δεν εναντιωνόμαστε στη σωστή και με μέτρο χρήση των social media, η οποία είναι αναπόσπαστο πλέον κομμάτι της σημερινής κοινωνίας. Παρόλαυτα είναι βέβαιο ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενθαρρύνουν με τη δομή και τον τρόπο τους συμπεριφορές ναρκισσιστικού τύπου και είναι πολύ εύκολο να χαθεί η ιδανική αυτή ισορροπία.

Ξεκινώντας από την κοινωνία θα πρέπει να γίνουν ενέργειες ούτως ώστε να περιοριστούν στο ελάχιστο εικόνες και θεάματα που σχετίζονται με το “ιδανικό πρότυπο” ανθρώπου. Επίσης θα πρέπει μέσα από το σχολείο αλλά και την οικογένεια να δοθεί έμφαση στο άτομο να αγαπήσει το “είναι” του και όχι το “φαίνεσθε”. Από την πλευρά μας σαν χρήστες δε θα πρέπει σε καμία περίπτωση να ανατροφοδοτούμε και να επιβραβεύουμε αυτού του είδους τις συμπεριφορές. Αν μάλιστα θεωρούμε ότι ένα άτομο ανήκει στην κατηγορία των ατόμων που περιγράφηκαν και αυτό επηρεάζει σημαντικά τη ζωή του, καλό θα ήταν να τον παροτρύνουμε να επισκεφθεί κάποιον ψυχολόγο.

 

Μάριος Χιναλλάς

Κλινικός Ψυχολόγος – Ψυχολόγος Υγείας

 


Leave a Reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>