Διαδίκτυο: Το αντίκτυπο στα παιδιά και τους έφηβους. Ποιός είναι ο ρόλος των γονιών;

Στις μέρες μας το Διαδίκτυο αποτελεί ένα καθημερινό εργαλείο στη ζωή όλων μας: για αναζήτηση πληροφοριών, επικοινωνία, αγορές και ψυχαγωγία. Τα τελευταία χρόνια η  χρήση του Διαδικτύου έχει αναπτυχθεί ραγδαία με αποτέλεσμα να χρησιμοποιείται ακόμη και από παιδιά μικρής ηλικίας  και ηλικιωμένους.

Αναμφίβολα η χρήση του Διαδικτύου προσφέρει ποικίλα οφέλη στο καθένα που το χρησιμοποιεί και αποτελεί ένα πολυ-εργαλείο με εφαρμογές σε κάθε πτυχή της ζωής. Εκτός από τα ποικίλα οφέλη που μπορεί να προσφέρει η χρήση του διαδικτύου, μπορεί να επιφέρει αρνητικό αντίκτυπο στη ζωή των ανθρώπων όπως είναι ο ”Εθισμός στο διαδίκτυο” και o ”Διαδικτυακός εκφοβισμός” (κυρίως στα παιδιά και στους εφήβους).

Ο Εθισμός στο Διαδίκτυο (Internet Addiction) είναι μια σχετικά νέα μορφή εξάρτησης που εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1995 και αφορά την καταναγκαστική, υπερβολική χρήση του διαδικτύου και ο εκνευρισμός ή η δυσθυμική συμπεριφορά που παρουσιάζεται κατά την στέρηση της (Mitchell, 2000). Ο εθισμός στο διαδίκτυο έχει αναγνωρισθεί επίσημα ως κλινική οντότητα μόνο στη Κίνα, Ν. Κορέα και Ταιβάν. Είναι μια κατάσταση που προκαλεί σημαντική έκπτωση στην κοινωνική και επαγγελματική ή ακαδημαϊκή λειτουργικότητα του ατόμου και αφορά κυρίως εφήβους και νεαρούς ενήλικες.

Τα προειδοποιητικά σημάδια του εθισμού στο διαδίκτυο μπορεί να είναι:

  • κατανάλωση υπερβολικού χρόνου ή και χρήματος σε δραστηριότητες σχετικές με το διαδίκτυο (λογισμικά, σκληροί δίσκοι κ.λ.π).
  • στερητικά συμπτώματα: εκδήλωση έντονων αρνητικών συναισθημάτων (π.χ θυμός, επιθετικότητα, ένταση, κατάθλιψη, άγχος, έμμονη σκέψη) όταν δεν έχει πρόσβαση στο διαδίκτυο.
  • έκπτωση λειτουργικότητας του ατόμου σε κοινωνικό, οικογενειακό, ακαδημαϊκό ή επαγγελματικό και προσωπικό επίπεδο.
  • σε σοβαρές περιπτώσεις ο έφηβος δεν κοιμάται, παραμελεί την προσωπική του υγιεινή ή μπορεί να σταματήσει ακόμα και το σχολείο.
  • απομονώνεται, από την οικογένεια και τους φίλους του
  • μπορεί να κλέβει χρήματα από του γονείς για να παίζει παιχνίδια.
  • μπορεί να φτάσει σε σημείο να μην τρώει ή και το αντίθετο.
  • επιλέγει να είναι συνδεδεμένος με το διαδίκτυο από το να συναντηθεί με τους φίλους του ή να ασχοληθεί με άλλη δραστηριότητα.
  • μπορεί να γνωρίζει ότι έχει πρόβλημα, όμως δεν μπορεί να κάνει κάτι για να περιορίσει τη χρήση του διαδικτύου.
  • ασχολείται πολλές ώρες με τον Η/Υ και το διαδίκτυο και μπορεί να λέει ψέματα σχετικά με τον χρόνο παραμονής του στο διαδίκτυο.
  • συχνά ξεχνιέται στο διαδίκτυο και δεν έχει συναίσθηση του χρόνου.
  • το διαδίκτυο τον απασχολεί ακόμα και τις ώρες που διαβάζει ή τρώει.
  • ξενυχτά στο διαδίκτυο.
  • χαμηλή απόδοση στο σχολείο.
  • κούραση και πονοκέφαλος.

Τα Αίτια μπορεί να είναι τα εξής:

  1. Το  διαδίκτυο μπορεί να δημιουργήσει μια “ιδανική κατάσταση εαυτού” . Ο καθένας μπορεί να εξερευνήσει διάφορες πτυχές του εαυτού του χωρίς περιορισμούς και συνέπειες.
  2. Στο διαδίκτυο δεν υπάρχουν άμεσες συνέπειες των πράξεων, ο χρήστης μπορεί να μπει και να βγει όποτε θέλει και να καλύψει την εξωτερική του εμφάνιση, αφού δεν υπάρχει οπτική επαφή.
  3. Οι Δυσλειτουργικές οικογένειες φαίνεται να συνδέονται με εθισμό στο διαδίκτυο. Πρόσφατες έρευνες κατέδειξαν την σημασία της γονικής μέριμνας και φροντίδας στην ανάπτυξη του εθισμού στο διαδίκτυο (Siomos,2012). H βέλτιστη παροχή γονικής μέριμνας χαρακτηρίζεται από φροντίδα και υγιή προστατευτικότητα, ούτως ώστε το παιδί να κατευθύνεται και να καθοδηγείται με επάρκεια σε ένα ασφαλές περιβάλλον, χωρίς να παρεμποδίζονται οι προσπάθειες του για ανάδειξη προσωπικής ταυτότητας και αυτονόμησης. Υπερπροστατευτικότητα των γονέων και χαμηλά επίπεδα φροντίδας συνιστούν το πρότυπο μέριμνας ‘’affectionless control’’ δλδ ελέγχου χωρίς στοργή, το οποίο συνδέθηκε με υψηλότερες βαθμολογίες εθισμού στο διαδίκτυο.
  4. Ο εθισμός των εφήβων στο διαδίκτυο μπορεί, επίσης να είναι το αποτέλεσμα άλλων ψυχικών διαταραχών, όπως κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές, διαταραχές προσωπικότητας, υπερκινητικότητα και κοινωνική φοβία. Συχνά όμως η ανάπτυξη καταθλιπτικού συναισθήματος ή άγχους έπεται της εμφάνισης του εθισμού, όπως συμβαίνει και με άλλες εθιστικές συμπεριφορές.

Αυτό καταδεικνύει  την αναγκαιότητα εκτίμησης κάθε περίπτωσης από ειδικό ψυχικής υγείας (π.χ. κλινικό ψυχολόγο, σχολικό ψυχολόγο) ο οποίος θα κρίνει την ύπαρξη ή μη συνοσσηρών καταστάσεων.

 Ο Διαδικτυακός εκφοβισμός (Cyberbullying) αφορά την εσκεμμένη, επαναλαμβανόμενη και εχθρική συμπεριφορά απέναντι σε άτομο  ή ομάδα ατόμων με σκοπό την πρόκληση συναισθηματικής και ψυχολογικής βλάβης. Ουσιαστικά μιλάμε για εκφοβισμό,  απειλή, ταπείνωση ή παρενόχληση παιδιών, προεφήβων και εφήβων που δέχονται μέσω της χρήσης του διαδικτύου, κινητών τηλεφώνων είτε άλλων ψηφιακών τεχνολογιών από συνομήλικους τους.

Πως εκδηλώνεται:

  • Επαναλαμβανόμενη αποστολή ηλεκτρονικών ή τηλεφωνικών μηνυμάτων.
  • Παρέμβαση και παρενόχληση οποιασδήποτε διαδικτυακής δραστηριότητας του ατόμου.
  • Δημιουργία ψεύτικων διαδικτυακών προφίλ.
  • Είσοδος σε προσωπικούς διαδικτυακούς λογαριασμούς του ατόμου.
  • Αποστολή φωτογραφιών του ατόμου ή αλλού είδους μαγνητοσκοπημένου υλικού.
  • Αποστολή προσωπικών πληροφοριών του ατόμου σε πολλαπλούς παραλήπτες.
  • Αποστολή απειλητικών μηνυμάτων σε αλλά άτομα υποκρινόμενοι το άτομο που εκφοβίζεται.
  • Υποκίνηση τρίτων για διαδικτυακή παρακολούθηση και παρενόχληση του ατόμου.

Έρευνες έχουν δείξει ότι περίπου 15-35% των νέων έχει πέσει θύμα Διαδικτυακού εκφοβισμού. Επιπλέον, το 10-20% των νέων παραδέχεται την ανάμειξή του σε Διαδικτυακό εκφοβισμό. Τα κορίτσια ενδέχεται να εμπλακούν συχνότερα από ότι τα αγόρια σε περιστατικά διαδικτυακού εκφοβισμού και η  πλειοψηφία των ατόμων που υφίστανται είτε ασκεί διαδικτυακό εκφοβισμό είναι ηλικίας 12-16 ετών.

 Εάν έρθει στην αντίληψη μας ένα περιστατικό διαδικτυακού εκφοβισμού θα πρέπει να:

  • αναφερθεί το περιστατικό στον γονέα ή τον κηδεμόνα (του θύματος και του θύτη).
  • αγνοηθούν τα ενοχλητικά μηνύματα.
  • αποκλειστεί ο αποστολέας που στέλνει απειλητικά ή ενοχλητικά μηνύματα.
  • αναφερθεί το περιστατικού στην Αστυνομία στην υπηρεσία Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος.

 Αναφορικά με τα Social Media και το Facebook

Σύμφωνα με την αμερικάνικη εφημερίδα ”The New York Times”  εκατομμύρια παιδιά στις ΗΠΑ λένε ψέματα για την ηλικία τους προκειμένου  να ανοίξουν λογαριασμό  στο Facebook και το MySpace, στα οποία δεν επιτρέπεται να γραφτείς αν δεν είσαι άνω των 13 ετών.

Σύμφωνα με την έρευνα της Στατιστικής Υπηρεσίας Κύπρου (2013) το 67,7% των ατόμων που χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο συμμετέχουν σε κοινωνικά δίκτυα όπως facebook, twitter κ.λπ .

Καλό θα είναι να ανοίγονται λογαριασμοί μόνο από παιδιά άνω των 13, αφού είναι και το επιτρεπτό όριο του facebook, και φυσικά εφόσον υπάρχει εποπτεία από τους γονείς.

Ο ρόλος των γονιών

Καταρχάς, υπάρχει ένα ”Ψηφιακό χάσμα”  μεταξύ του γονιού και του παιδιού όσον αφορά τη χρήση και αξιοποίηση του διαδικτύου. O κύριος λόγος βασίζεται στο γεγονός ότι τα παιδιά έχουν γεννηθεί μετά την εξάπλωση του διαδικτύου, θεωρώντας τη χρήση του ηλεκτρονικού υπολογιστή και του διαδικτύου δεδομένη, κάτι το οποίο δεν ισχύει ακόμα και για τους πιο νεαρούς γονιούς. Οπόταν, καλό θα είναι οι γονείς να γνωρίζουν οι ίδιοι το μέσο με τους πιο κάτω τρόπους:

  • να αποκτήσουν γνώσεις σχετικά με την ασφάλεια περιήγησης στο διαδίκτυο.
  • να δείξουν ενδιαφέρον για τις δραστηριότητες των παιδιών τους στο διαδίκτυο (αφιέρωση χρόνου στο παιδί και συζήτηση).
  • να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο μαζί με το παιδί.
  • να βάζουν όρια στον χρόνο απασχόλησης του παιδιού στο διαδίκτυο.
  • να βάζουν περιορισμό πρόσβασης στο internet (π.χ 3G ή 4G στο κινητό).
  • να αποτελούν θετικά πρότυπα για το παιδί (π.χ. να μην ανεβάζει φωτογραφίες των παιδιών στο διαδίκτυο ή να περιορίσει την χρήση στο διαδίκτυο).
  • να τοποθετούν τον Η/Υ σε ένα κοινόχρηστο χώρο στο σπίτι και όχι στο δωμάτιο του παιδιού και
  • να ενθαρρύνουν τα κοινωνικά και αθλητικά ενδιαφέροντα του παιδιού.

Σημαντικό βέβαια είναι να αναφερθούμε και στο θέμα των ορίων. Από μικρή ηλικία θα πρέπει να τίθενται όρια όσον αφορά την χρήση του διαδικτύου και να τηρούνται μέσα στην οικογένεια (και από τους δύο γονείς). Είναι σημαντικά για θέματα ασφάλειας . Όσο το παιδί μεγαλώνει, τα όρια που θα ισχύσουν είναι καλό να συζητούνται, ώστε να λαμβάνεται η  γνώμη του παιδιού και του εφήβου. Τα όρια (όταν δεν είναι υπερβολικά ή ιδιαίτερα αυστηρά) δεν καταπιέζουν τα παιδιά, αλλά τα κατευθύνουν και  δείχνουν το ενδιαφέρον των γονιών προς αυτά. Και φυσικά, ο σεβασμός της προσωπικότητας παιδιών και εφήβων από πολύ μικρή ηλικία, είναι στοιχείο πολύ σημαντικό για την εφαρμογή πειθαρχίας.

Σημαντικό !!!

Σε κάθε περίπτωση μπορείτε να απευθυνθείτε σε ειδικό (π.χ Σχολικό/Εκπαιδευτικό Ψυχολόγο, Συμβουλευτικό ή Κλινικό Ψυχολόγο) για παροχή βοήθειας και συμβουλευτικής είτε για πρόληψη είτε για αντιμετώπιση.

Γραμμή βοήθειας 70000116 ή 22674747.

Αστυνομία Κύπρου- Τμήμα Καταπολέμησης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος στο 22808200.

 

Τώνια Κάσινου

Σχολική/Εκπαιδευτική Ψυχολόγος

 

Πηγές

  • National Association of School Psychology (NASP) στο nasponline.org/www.cyberethics.info/en/
  • Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου: ‘’Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών στα Νοικοκυριά, 2015’’ στο mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/4E86617FBE15D229C2257F0A003F5D5F?OpenDocument&sub=3&sel=1&e=&print
  • Ελληνική Εταιρεία Μελέτης της Διαταραχής Εθισμού στο Διαδίκτυο στο hasiad.gr

 


Leave a Reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>